اولین آیتی که به مسلمانان اجازه جهاد داده شد کدام بود؟


الحمدلله،

در کتاب "فقه السنة" استاد سید سابق رحمه الله چنین آمده است:

«چون شکنجه و آزار مشرکان مکه شدت‌گرفت و ظلم وستم ادامه و استمرار یافت‌، تا جائیکه به آخرین درجه خود رسید و نقشه ترور پیامبر صلی الله علیه وسلم را کشیدند، پیامبر صلی الله علیه وسلم ناچارگردید که ازمکه به مدینه هجرت‌کند و یاران خویش را نیز به هجرت بخواند، بعد از اینکه 13 سال از بعثت و دعوت او گذشته بود: « وَإِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُواْ لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَیَمْکُرُونَ وَیَمْکُرُ اللّهُ وَاللّهُ خَیْرُ الْمَاکِرِینَ» [الأنفال: 30]. «به خاطر بیاور هنگامی را که ‌کافران نقشه می‌کشیدند و توطئه می‌کردند که تو را به زندان بیفکنند و حبس‌ کنند یا به قتل برسانند و یا ازمکه اخراج‌کنند آنها چاره می‌اندیشیدند و تدبیر می‌کردند و خداوند هم تدبیر می‌کرد و چاره می‌اندیشید و خداوند بهترین چاره اندیش و مدیر و مدبر است‌«.

در مدینه پایتخت و مرکز جدید اسلام‌، چون دشمنان‌، مسلمانان را محاصره کرده بودند و مسلمانان ناچار بودند،‌که شمشیر بکشند و از جان خویش دفاع‌کنند و راه را برای دعوت دین خود هموار سازند، خداوند بدانان اجازه جنگ و دفاع داد و نخستین آیه‌ای‌که در این باره نازل شد این آیه بود:

« أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَی نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ* الَّذِینَ أُخْرِجُوا مِن دِیَارِهِمْ بِغَیْرِ حَقٍّ إِلَّا أَن یَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ ..»  [الحج: 39]. «‌به آنها که جنگ برآنان تحمیل شده است اجازه جهاد داده شده است یعنی می‌توانند مسلحانه جهادکنند، چراکه مورد ستم قرارگرفته‌اند و خداوند قادر است برنصرت و یاری آنها، همانها که بناحق ازخانه و لانه خود بدون حق و بدون هیچ دلیلی از د یار خود اخراج شدند و تنهاگناهشان این بودکه می‌گفتند: پروردگار ما الله است‌... »‌.

« .. وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِیَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ یُذْکَرُ فِیهَا اسْمُ اللَّهِ کَثِیرًا وَلَیَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن یَنصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِیٌّ عَزِیزٌ * الَّذِینَ إِن مَّکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّکَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنکَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ» [الحج: 40-41]. «‌و اگر خداوند بعضی از مردم را بوسیله بعضی دیگر دفع نکند دیرها و صومعه‌ها و معابد یهود و نصاری و مساجدی‌ که نام خدا درآن بسیار برده می‌شود، ویران می‌گردد و خداوندکسانی راکه او را یاری ‌کنند و از آیینش دفاع نمایند یاری می‌کند، خداوند قوی و شکست ناپذیر است‌. یاران خداکسانی هستندکه هرگاه در زمین به آنها قدرت‌ بخشیدیم نماز را برپا می‌دارند و زکات را ادا می‌کنند و امر به معروف و نهی از منکر می‌نمایند و پایان همه‌کارها از آن خدا است‌«.

دراین آیات سه چیز برای علت جنگ ذکر شده است‌ :

1-‌ مسلمانان مظلوم واقع و برآنان تعدی شده است و بناحق از دیار خود اخراج شده‌اند و تنها علت اخراجشان پیروی از دین حق است و اینکه می‌گویند: پروردگار ما الله است‌.

2-‌ اگر خداوند اجازه این دفاع را نمی‌داد همه معابد و مساجدی‌ که فراوان نام الله درآنها برده می‌شود ویران می‌گردید بسبب ظلم‌ کافران ‌که به الله و روز رستاخیز ایمان نمی‌آورند.

3- ‌اینکه هدف از جهاد پیروزی و قدرت یافتن در زمین و حکم رانی‌، و برپای داشتن نماز و دادن زکات و امر بمعروف و نهی از منکر می‌باشد.

 و سال واجب شدن جهاد :

در سال دوم هجرت خداوند قتال و جنگ را فرض‌ کرد و آن را واجب نمودکه فرمود:

« کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ کُرْهٌ لَّکُمْ وَعَسَی أَن تَکْرَهُواْ شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَّکُمْ وَعَسَی أَن تُحِبُّواْ شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّکُمْ وَاللّهُ یَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ» [البقرة: 216]. «خداوند جنگ با دشمنان را بر شما فرض‌کرده است در حالیکه شما از آن بدتان می‌آید و شاید از چیزی بدتان بیاید که در واقع برای شما خیر و نیکی است و شاید چیزی را دوست داشته باشید که در واقع برای شما شر و بدی است و الله می‌داند و شما نمی‌دانید»‌. پایان نقل قول از کتاب "فقه السنة".

و در کتاب "اسباب النزول" سیوطی در ارتباط با شأن نزول آیه 39 سوره حج چنین گفته است: «امام احمد در مسند خویش و ترمذی به صورت حسن و حاکم به قسم صحیح از ابن عباس رضی الله عنه روایت کرده اند: «لما أخرج النبی صلی الله علیه وسلم من مکة قال أبو بکر أخرجوا نبیهم لیهلکن فأنزل الله تعالی (أذن للذین یقاتلون بأنهم ظلموا وإن الله علی نصرهم لقدیر) الآیة فقال أبو بکر لقد علمت أنه سیکون قتال». ترمذی (3171).

یعنی: هنگامی که پیامبر صلی الله علیه وسلم از مکه خارج شد (هجرت نمود)، ابوبکر صدیق گفت: آن‌هایی که پیامبر خویش را بیرون کردند بدون تردید هلاک می‌شوند. پس آیة « أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَی نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ» نازل شد، ابوبکر گفت: می دانستم که بزودی جنگ روی می دهد».

علامه البانی در مورد این حدیث گفته: اسناد آن صحیح است.

و عبدالرزاق المهدی محقق کتاب سیوطی گفته: این اسناد به شرط بخاری و مسلم است. این حدیث شواهد مرسل دیگر هم دارد که طبری 25259 و 25260 از مجاهد 25262 از قتاده روایت کرده است.

علامه عبدالرحمن سعدی در تفسیر آیه 29 سوره حج می نویسد: « براساس حکمت الهی، جنگیدن با کافران در آغاز اسلام برای مسلمانها ممنوع بود، و آنها دستور داده شده بودند تا شکیبایی ورزند. وقتی که به مدینه هجرت کردند و مورد آزار و اذیت قرار گرفتند، و دارای قدرت و توان گشتند به آنها اجازه داده شد تا جنگ کنند، چنان که خداوند متعال فرموده است: (أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ) به کسانی که با آنان جنگ میشود اجازه جهاد داده شده است. از این فهمیده میشود که پیشتر جنگیدن برایشان ممنوع بود، پس خداوند به آنها اجازه داد تا با کسانی بجنگد که با آنها میجنگند و بدان خاطر بهآنها اجازه جهاد داده شد که مورد ستم قرار گرفته و از عمل کردن به دینشان بازداشته میشدند».

 

والله اعلم

وصلی الله علی نبینا محمد وعلی اله وصحبه وسلم

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com