وبلاگ اختصاصی اهل سنت و جماعت

معنای کلمه معازف در حدیث مشهور تحریم موسیقی چیست؟

الحمدلله،

پیامبر صلی الله علیه وسلم در حدیثی صریحی در تحریم موسیقی می فرمایند:

«لَیَکُونَنَّ مِنْ أُمَّتِی أَقْوَامٌ یَسْتَحِلُّونَ الْحِرَ وَالْحَرِیرَ وَالْخَمْرَ وَالْمَعَازِفَ» بخاری

یعنی: در میان امت من افرادی  پیدا خواهند شد که زنا، ابریشم، شراب و آلات موسیقی را حلال می‏دانند.

و علمای اسلام با استناد به این حدیث بر تحریم موسیقی اتفاق کرده اند، و جز معدود افرادی (مانند ابن حزم) و بعضی از معاصرین کسی مخالف این حکم – یعنی تحریم موسیقی- را از این حدیث برداشت نکرده است، و بدون شک این حدیث صریح و مستقیما دلیل بر تحریم موسیقی است مگر برای کسی که دنبال هوی و هوس باشد و بخواهد برای اقناع نفس خویش را شبهات را در پیش بگیرد. چنانکه امام مالک در پاسخ به سوالی درباره غنا و نواختن آلات موسیقی گفت: "آیا عاقلی هم وجود دارد که غنا و موسیقی را حق بداند؟ این کارها را نزد ما فاسقان انجام می دهند" (تفسیر قرطبی).

آنچه که در این حدیت توسط برخی از اهل هوی و هوس مورد تشکیک واقع شده است، کلمه ی «معازف» در آن است، که این افراد گمان می کنند که معارف به معنای آلات موسیقی نیست!

معازف جمع مُعزف، مِعزف هم گفته می شود. امام جوهری فرموده: معازف یعنی ملاهی (ابزار موسیقی) و العازف یعنی کسی که با آن بازی و آوازخوانی می کند. و قد عزف عزفا یعنی آواز خواند.

امام ابن القیم در کتاب اغاثة اللهفان ج 1 ص 77- 78 گفته: «پیامبر صلی الله علیه وسلم  به صراحت آلات موسیقی و لهو را تحریم نموده است. و سیاق حدیث این است که پیامبر صلی الله علیه وسلم می فرمود: «لَیَکُونَنَّ مِنْ أُمَّتِی أَقْوَامٌ یَسْتَحِلُّونَ الْحِرَ وَالْحَرِیرَ وَالْخَمْرَ وَالْمَعَازِفَ»(در امت من قوهایی پیدا می شوند که زنا، حریر، شراب و موسیقی را حلال  می کنند.) این حدیث صحیح است و امام بخاری در صحیح خود آورده و به آن استدلال کرده و این حدیث را بصورت معلق بجز می آورده و فرموده است بابی در بیان احادیثی که قومی می آیند و شراب را حلال و اسم آن را تغییر می دهند. تا آنجا که ابن القیم می گوید: صورت جهت آوردن به آن حدیث در صحیح بخاری این است که منظور از لفظ معازف تمام آلات موسیقی است و اختلافی میان اهل لغت وجود ندارد».

و امام ابن تیمیه در ج 11 ص 567 از مجموع الفتاوی می فرماید: «هر چهار مذهب براستی تمام آلات و ابزار موسیقی را حرام دانسته اند. در صحیح بخاری و غیر او از پیامبر صلی الله علیه وسلم ثابت شده که فرموده در میان امتم قومی پیدا می شوند که زنا، حریر، شراب و آلات موسیقی را حلال می کنند. و فرموده براستی بعضی از آنها به شکل و صورت خوک و میمون در می آیند(مسخ می شوند). و معازف: یعنی آلات موسیقی همانطور که اهل لغت گفته اند و مفرد آن معزفه است. و آن آلات و ابزاری است که موزییک و آوا با آن نواخته می شود. و هیچ کس از اتباع ائمه مذاهب در آلات و ابزار موسیقی نزاع و اختلافی نداشته اند».

و شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله می گوید: «این حدیث دلیلی است بر تحریم آلات موسیقی. نزد اهل لغت معازف یعنی آلات لهو واین اسم (معازف) تمام این آلات را در بر می گیرد» [مجموع فتاوی].

علامه ابن حجر رحمه الله در کتاب فتح الباری (10/55) می آورد:

«المعازف جمع معزفة، وهی آلات الملاهی »

«معازف؛ جمع "معزفة" است که آن نیز عبارت است از آلات و ابزار لهو»

و امام نووی رحمه الله در کتاب المجموع (11/577) می آورد:

«هی الآلة التی یعزف بها». «معازف ابزاری است که توسط آن آواز و سرود می خوانند»

و امام قرطبی رحمه الله از جوهری رحمه الله نقل می کند که: « أن المعازف الغناء» یعنی معازف همان غنا و موسیقی است. ( فتح الباری 10/55 ) .

 

این گوشه ای از توضیح علما بر معنای کلمه ی "معازف" بود  همانطور که علامه ابن قیم رحمه الله فرمودند اهل لغت و ادبیات عرب بر معنی آن – ساز و موسیقی- اتفاق نظر دارند، لذا اگر بعضی از طالبان هوی و هوس معنای دیگری برای آن در نظر بگیرند سخنشان مردود است و پذیرفته نیست.

و بالفرض که قبول نماییم که معازف چندین معنا داشته باشد که یکی از آن معانی به معنای موسیقی نباشد! باز حداقل چیزی که حکم می شود اینست که این کلمه از امورات مشتبه خواهد شد، و ما می دانیم که بایستی از امورات مشتبه پرهیز کرد تا مبادا در حرام بیافتیم، « إنَّ الحلال بیِّنٌ وإنَّ الحرَامَ بیِّنٌ ‏وبینَهُما مُشْتَبِهاتٌ لا یعلمهُنَّ کثیرٌ من النّاس فَمن اتّقی الشُّبُهات فقد استبرأَ لدینهِ ‏وعرْضِهِ ومنْ وقعَ فی الشُّبهاتِ وقعَ فی الحرَام کالرَّاعی یرْعَی حوْلَ الحمی یوشِکُ ‏أنْ یقعَ فیه ألا وإنَّ لکلِّ ملکٍ حمی إلا وإنَّ حمی الله محارمهُ ألا وإنَّ فی الجسدِ مُضْغَةٌ ‏إذا صَلَحتْ صلحَ الجسدُ کُلُّهُ وإذا فسدتْ فَسَدَ الجسدُ کلُّهُ ألا وهی القلبُ » مُتّفقٌ علیه.‏

‏یعنی: ‎‏«همانا حلال آشکار است و حرام (نیز) مشخص و آشکار است، ‏و در بین این دو (حلال و حرام) امورات مشتبهی و جود دارد که بسیاری از مردم  (حکم) ‏آنها را نمی دانند، پس (در اینحالت) کسی که از شبهات پرهیز کند؛ دین و آبرویش را حفظ ‏کرده است، و کسی که در شبهات واقع شود (وپرهیز نکند) قطعاً در حرام واقع ‏شده است، همانند چوپانی که گوسفند انش را در اطراف (حریم) چراگاه می چراند ‏که نزدیک است (گوسفندان) وارد چراگاه بشوند.آگاه باشید که هر پادشاهی حریمی ‏دارد، بدانید! وحریم خداوند (در زمین) محرمات او هستند، و بدانید در بدن تکه ‏گوشتی (وعضوی) وجود دارد که هرگاه اصلاح شود، تمام بدن اصلاح می شود، ‏ و هرگاه فاسد گردد، تمام بدن فاسد می گردد؛هان بدانید! که آن قلب است» متفق علیه.

و از حسن بن علی بن ابی‌طالب روایت شده است که فرمود: از پیامبر صلی الله علیه وسلم به‌یاد دارم که فرمودند: «دَعْ ما یَرِیبُکَ إِلَی مَا لا یَریبُکَ، فَإِنَّ الصِّدْقَ طُمْأَنِینَةٌ، وَالْکَذِبَ رِیبةٌ»

«آنچه که تو را به شک می‌اندازد، به سوی کاری که تو را به شک نمی‌اندازد ترک کن؛ زیرا صدق (موجب) اطمینان و آرامش، و دروغ (موجب) تزلزل و شک است». ترمذی روایت کرده (2520).

پس مسلمانی که از عاقبت خود بیمناک است بایستی از شک پرهیز نماید و جانب احتیاط را بگیرد و جانب احتیاط اینست که از آن کار که حکم آنرا نمی داند پرهیز کند.

اگر این قول اشتباه را بپذیریم که معازف چندین معنا دارد که یکی از آنها به معنای موسیقی نیست، در اینصورت باز حداقل حکم موسیقی اینست که باید از آن دوری نمود، تا از شبهه بدور باشیم، هر چند که بر طبق رای علمای اسلام هیچ شبهه ای بر معنای کلمه ی معازف (موسیقی) وجود ندارد.

 

اما دلایل صریح دیگری در خصوص تحریم معازف ، و مزمار ، و کوبة (طبل) وارد شده اند، از جمله دلایل دیگر اینست که:

رسول الله صلی الله علیه و سلم می فرماید:

«صوتان ملعونان، صوت مزمار عند نعمة و صوت ویل عند مصیبة»

 (دو صدا نفرین شده اند: صدای آلت موسیقی هنگام نعمت و خوشی و صدای داد و بیداد هنگام مصیبت) (سند آن حسن است: السلسلة الصحیحة 427).

 

از رسول الله صلی الله علیه و سلم روایت شده که فرمود: «لیکونن فی هذه الأمة خسف، و قذف، و مسخ، و ذلک إذا شربوا الخمور، و اتخذوا القینات، و ضربوا بالمعازف»

 (در این امت خسف (فرورفتن در زمین و زلزله) و سنگباران و مسخ (تغییر چهره انسان به حیوان) رخ خواهد داد و آن هنگامی خواهد بود که مردم مشروب بنوشند و زنان خواننده برایشان بخوانند و بر آلات موسیقی بنوازند) .با مجموع طرقی که روایت شده است صحیح است: السلسلة الصحیحة 2203).

 

رسول الله صلی الله علیه و سلم می فرماید: «إن الله حرم علی أمتی الخمر و المیسر و المزر و الکوبة و القنین و زادنی صلاة الوتر»

 (خداوند بر امت من خمر و میسر (قمار و امثال آن) و مزر (نوعی مشروب) و کوبه (طبل) و قنین (نوعی ساز) را حرام کرده و در عوض به من نماز وتر را داده است) [سند آن صحیح است: صحیح الجامع 1708] کوبه یعنی طبل و قنین در لغت حبشه یعنی تنبور [غذاء الألباب].

علی بن بذیمه راوی حدیث می‌فرماید : کوبه، دهل را گویند.

‏- هم چنان اطلاق کوبه بر عود و بریط نیز می‌گردد. غریب الحدیث ابو عبیده 276،4 و النهایه 112،1، 207،4. ‏

همچنین ابوداود در سنن خود از نافع روایت می کند که گفت: «سمع ابن عمر مزمارا، قال فوضع أصبعیه علی أذنیه، و نأی عن الطریق، و قال لی یا نافع هل تسمع شیئا؟ قال: فقلت: لا! قال: فرفع أصبعیه من أذنه، و قال: کنت مع النبی صلی الله علیه و سلم، فسمع مثل هذا! فصنع مثل هذا»

 (ابن عمر صدای نی شنید پس انگشتانش را در گوشش داخل کرد و راهش را کج کرد و به من گفت: ای نافع آیا صدای آن را می شنوی؟ گفتم: نه! پس انگشتانش را بیرون آورد و گفت: من به همراه رسول الله صلی الله علیه و سلم بودم پس صدایی به مانند این شنید و همین کار را انجام داد) [سند آن صحیح است: صحیح أبی داوود 4116] امام قرطبی در تعلیق بر این حدیث می گوید: "اگر این عکس العمل آنها در برابر صدایی است که از حد اعتدال خارج نشده است (مانند صدای نی یک چوپان) پس در مورد موسیقی اهل زمانه ما چه می توان گفت؟!" [الجامع لأحکام القرآن] [این را امام قرطبی در مورد موسیقی زمانه خود می گوید! ما هم می گوییم:اگر این ائمه طغیان موسیقی را در زمانه ما با انواع و اقسامش ـ پاپ، جاز  و راک و... ـ که برخی انواع آن واقعا وحشی است مثل هوی متال و...  می دیدند چه می گفتند؟!].

اما دلایل دیگر علاوه بر حدیث مذکور نیز وجود دارد، که می توانید به فتوای (931) مراجعه کنید. کسی که خواهان دلایل تحریم موسیقی است آن فتوا را کامل مطالعه نماید.

 

والله اعلم

وصلی الله وسلم علی محمد وعلی آله وأصحابه والتابعین لهم بإحسان إلی یوم الدین

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com